Franciscus Heldens is gedoopt op 1 september 1727 in Baarlo als kind van Wilhelmus Heldens en Maria Joosten. Hij groeit op in Baarlo en trouwt op 23 juli 1753 in Baarlo met Maria van Hees. Hij is dan 25 jaar oud. Maria is 28 jaar oud. Zij krijgen zes kinderen, waaronder
Op 8 november 1753 ondertekenen zijn vader en moeder (Wilhelmus Heldens en Maria Joosten) een pachtcontract bij de zusters van het klooster Maria Weide in Venlo. In het pachtcontract staat ook de naam van Franciscus vermeld. Het gaat om het pachten van de Klerkenhof en bijbehorende landerijen in Beesel. Samen met zijn echtgenote Maria van Hees en zijn ouders vertrekt Franciscus van Baarlo naar Beesel.
Franciscus en Maria van Hees krijgen zes kinderen, waaronder Mathieu (Mathias) Heldens geboren in 1755 op de Klerkenhof in Beesel. In 1757 wordt Wilhelmus geboren, in 1760 Joanna, in 1763 Agnes, in 1765 Gerardus en in 1768 Jacob Heldens.
Het pachtcontract bij de Zusters Maria Weide Venlo wordt telkens verlengd.
VENLO / RIJKEL - Pachtcontract Klerkenhof
Theodorus Brammertz, regulier kanunik en rector in Pascuis, Sophia de Bruck, priorin, en sr. Josepha de Cassani, procuratrice, mede namens de gezamenlijke religieuzen van het klooster Maria Weijde te Venlo, herzien het pachtcontract van hun bouwhof genaamd Rickels hof met de daarbij behorende tiende in het kerspel Besel gelegen, opnieuw te verpachten aan de huidige Willem Heldens en Maria Joosten, echtelieden, en hun zoon Frans Heldens.
"Naer dat den heer rector, mevrouwe priorinne Sophia der Bruck, sr. Josepha de Cassani procuratersse zijn oovereengecomen en goet bevonden in naemen des cloosters Maria Weijde tot Venlo den pachtcedul tusschen hun respective pachters eenerzijdts en Willem Heldens, Maria Joosten eheluijden, en Frans Heldens haeren sone als pachters anderzijts in't jaer 1753 gemaeckt en in't jaer 1754 half meij aengevangen, en te eijndigen half meij 1766 met consent van beiderzijts op verzoek der pachters op te heffen en te veranderen, gelijck sij denselven hiermede opheffen en veraenderen; soo koomen sij verpachters op 't nieuws te verpachten aen Willem Heldens, Marie Joosten eheluijden en haeren sone Frans Heldens haeren bouwhoff genaemt Rickels hoff, en haere thijnde in het kerspel Beesel ambt van Montfort gelegen, in eenen staedigen pacht tot 't jaer 1760 half meij expirierent, maer op te seggen een half jaer van te voorn te weeten in november 1759, op volgende conditien:
1. De pachteren sullen alle jaer preciselijck en promptelijck leeveren alhier in 't convent tusschen S. Remigii en Kerssmisse schoon en suijver gewaent viertigh malder rogge (hier van 2 malder aen 't Gaesthuijs tot Ruremond), vijf en twintigh malder geerst, twee malder weijt, vijf en twintigh malder bockweijt, twee malder eerten, twee en een half malder saet, viertigh specie pattacons en eenen pattacon voor den eerste heer verpachter, hondert pont boter, 8 sacken woortelen, 8 sacken raepen, een pont gimber, een pont noote muscaet, vier vimmen roggestroije, hondert eijers, ses honderen, vier verckens, een vett calf, een ceurhamel, een ceurlamm.
2. De pachteren sullen tot hunnen last neemen en betaelen uijt de thijnde het gheene den heer pastor, de kerck en den custer van Beesel jaerlijx toecompt (aen den heer pastoor 19 vat rogge, 15 vaet gerst, 3 malder haever; aen de kerck 3 vaet rogge; aen den custer 2 vaet rogge en daervan jaerlijx aen 't clooster quittantie brengen).
3. De pachteren sullen 't hooftgelt en den halven beestenschatt betaelen, en in cas voorders eenighe aendere diensten oft coosten te draegen vielen, sullen sij pachteren als aendere naebuijren doen. In vall van hagelschlag, kriegsverderf ende missgewass sael aen hun geschieden gelijck aen aendere naebuijren, dogh sullen gehouden sijn sulx tijdelijck en ten langsten binnen 3 daegen aen te geven, om door oft wegens verpachteren gevisiteerd te woorden.
4. De pachteren sullen alle pachten vrij en liber leeveren alhier in 't convent, het wegh- en portgelt sal hun te goet gedaen worden, en sullen daerenbooven jaerlijx tweelf daegen dienen met turf, hout oft aenders te vaeren, en aendere redelijcke diensten, als sulx van hun versoght wordt, niet te weijgeren.
5. De pachteren sullen den voorschreven bouwhoff met staellingen, schuijre, moes- en de boomgaerden in goeden staet houden, alle kleene reparatie op hunne coosten doen, en soo der eenige groote reparatie voorvielen, sullen pachters coost en dranck, en het clooster den loon betaelen.
6. De pachters sullen gheene boomen howen, snoijen of schlagh-hout cappen het zij met weet en consent van den eersten heer verpachter die het selve sal aenwijsen; aengaende het planten van jonge boomen als eijken, popel- en aendere wijen, dennen, fruijt- of aendere boomen sullen de pachters volgens dat hun van den heere rector sal aengeweesen worden, de kuijlen uijtwerpen en maeken, de plaentsoenen uijtdoen, bijvaeren, planten [marge: sullen alle jaers op hunne costen besorgen en planten sestigh populieren]; en is het saeken dat den heer rector eenige plaetsen met eijken oft dennen wilde besijen, sullen de pachters den grondt daertoe omdoen en veerdigh maken; de fruijtboomen voor den winter omgraeven en met boekweijte stroije bedecken; hiertegens sullen de pachters eenen derden deel van het fruijt hebben, maer verpachters sullen bevooren eenen boom vooruijt kijsen; wan eenige boomen te cappe of uijt te doen, sullen de pachters met helpen; heggen en wallen, grachten en tuijnen sullen sij jaerlijx repareeren en wel onderhouden.
7. Alle beesten zijn ten halven en sullen teghen malkanderen genooten worden, gelijck oock de wolle, en als de schaepen geschooren worden, sall den eersten heer verpachter vooraf kiesen eenen roof wolle, en de verpachters sullen geven eene tonne bier met het wittebroot volgens oude gewoonte. De pachters sullen gheene vrembde beesten houden, oock niet booven de tweelf schaepen voor de knegten oft domestiquen, gheene beesten coopen of vercoopen buijten consens van de verpachters; aen deese sall het ook altijt vrijstaen de beesten te tellen. Pachters sullen jaerlixs soo veel calvers, lamer aentrecken als moghelijck (calvers ten minsten 5 alle jaeren. Van onsen hof moet op 't aender jaer aen Gerardus Straetem modo [niet ingevuld] lamer thiende betaelt worden en sulxs uijt de gemeine koppel; in tegendeel heft 't clooster eene lamer- en bagge thiend op't aender jaer uijt Lintiens- en Hoesterhof, en op't derde jaer eene lamer thiend uijt Boxhoever thiend).
8. De pachteren sullen gheen landt moghen uijtdoen oft meer ackeren, als hun van de verpachteren sal toegelaeten zijn, de landerijen met eijgen saet besaijen, de koijweijden in goeden staet stellen en houden, gheen hoije, stroije oft caff, mist van den hoff brengen of vercoopen, sulx is oock well te verstaen is saeken dat sij coomen af te trecken, en bij sulx gevall sullen sij de landerijen, wie behoorlijk met soomer- en wintervruchten besaijen.
Alle deese conditien belooven pachters te onderhouden, en wan selve sigh in eenighe conditien waeren te buijten gaende en niet achtervolgende, sal aen verpachters vrij staen, pachteren aenstondts doen te vertrecken; de beesten sullen gedeelt worden, en verpachters sullen de keus hebben.
T'oirconde der waerheijt zijn twee eensluijdende pachtcedulen gemaekt, en beederzijts onderteekent in 't clooster Marie Weijde tot Venlo.
[w.g.] Fr. Theod. Brammertz, Can. R., rector in Pascuis
Sr. S. de Bruck, priorinne
Sr. J. de Cassani, procuratersse
Dit is het handteeken van Willem Heldens (hark)
Dit is het handteeken van Maria Joosten (andrieskruis)
Frans Heldens
[onder stond:] Dese pachtcedul is prolongeert tot 't jaer 1766 half meij t'eindigen"
Archivalia afkomstig uit het klooster Maria-Weide te Venlo, zich bevindend in het Kreis-Heimat-Museum te Kevelaer; met handmerken van Willem Heldens en Maria Joosten, ondertekend door Frans Helden. Voor eerder contract zie idem 8-11-1753, voor vernieuwing 25-1-1766.
Met dorsale aantekening:
"Rijckels hof tot Besel verhuijrt tot het jaer 1766 levert jaerlijx
40 malder rogge
25 malder gerst
2 malder weijt
25 malder boeckweijt
2 malder eerten
2½ malder saet
40 specie pattacons voor 't convent
1 specie pattacon voor den heer rector
150 pond boter
8 sacken raepen
8 sacken woortelen
7 karre roggestroije
100 eijers
6 hoenders
1 vette calf
1 vette ceurhamel
1 vette ceurlam
4 ooverjaerige verkens of voor ieder 16 gulden
2 kannen vlasolie
peper, gember, noote muscaet van ieder een pond"
BEESEL – Turflijst van Besel voor het jaar 1758.
Totaal 438 karren turf à 1 stuiver brabants per kar, totaal 21 gulden 18 stuiver brabants.
– Peeter Bonghaerts 11 karren
– den schepen G. Janssen 10
– Enghel Hynsen 12
– Frans Heldens 28
– Joannes Krijnen 3
– Konrardus Knyppenbergh 2
– G. Geerets tot Hoosten 16
– Geeret Luttels 10
– Hend. Teegelbeckers 3
– Hubert Quijten 3
Franciscus is behalve pachter vanaf 1775 ook schepen in Beesel. Hij overlijdt op 26 augustus 1791 op de Klerkenhof in Beesel.
De Klerkenhof is oorspronkelijk misschien een Romeinse burcht of Germaanse burg geweest. Op de Smaberskaart staat de veldnaam Borgh camp in het gebied begrensd door KLERKENHOFWEG, RIJKEL en een denkbeeldige lijn tussen Eijnderhof en Klerkenhof. Borg is verwant aan het Latijnse woord ‘burgus’, wachttoren. Hoewel niet ver van de Borgkamp Romeinse bouwresten zijn gevonden, is het hoogst onzeker of het hier, aan de rand van de Maas, om zo’n militaire wachtpost gaat. De Germaanse vorm ‘burg’ schijnt als grondbetekenis ‘hoogte’ of ‘omheining’ te hebben gehad. De naam lijkt hiermee te wijzen op een vorm van versterking, hoewel dit door geen enkele bron wordt bevestigd.http://www.toine-hendriks.nl/beestenschat_beesel_1767.htm
23 februari 1767
BEESEL – Overdracht land.
Ten overstaan van Daniel Mooren, voorzittend schepen bij afwezigheid van landscholtis Van der Renne, G. Janssen en Peter van de Broek, schepenen van Besel en Belfelt, verklaren Gerardus Reijnars gehuwd met Barbara Schreuders en Geraet Luttels gehuwd met Joanna Reijnars dat zij 1 bunder nieuw erf in het Haesselt gelegen tussen Peter Bongaers en Peter Janssen voor een bedrag van 14 gulden Roermonds hebben verkocht aan Frans Heldens en diens echtgenote.
————————————————————————
1 februari 1768
BEESEL-REUVER – Overdracht houtgewas.
Ten overstaan van Daniel Mooren, voorzittend schepen bij afwezigheid van landscholtis Van der Renne, Gereth Janssen en Engelbert Stockx, schepenen van Besel en Belfelt, verklaren Ruth Rutten en Grietje Nijssen dat zij ongeveer 1 morgen houtgewas aan de Lewer Bemden gelegen tussen de weduwe Goert Janssen en de gemeente, met de korte zijden grenzend aan Peter Slousen en de gemeente, voor een bedrag van 14 pattacons hebben verkocht aan Frans Heldens en diens echtgenote Maria van Hees, kosten van overdracht, lijcoop en armengeld ten laste van de aankopers.
————————————————————————————————–
7 juni 1768
BEESEL – Lijst van hoofd- en beestenschat, consumptie en bedrijf van de gemeente Besel over het jaar 1767.
– den custer Joes Meuter, tapper, schincker, cremereye
– Matthis Huijberts, wever
– wed. Trijnes, schincker en cremerye
– wed. Nijmans, tapper en schencker
– Frans Heldens, genever stoker
———————————————————-
27 februari 1769
BEESEL – Overdracht land.
Göert Slabbers verklaart dat hij ten overstaan van Daniel Mooren als voorzittend schepen bij afwezigheid van landscholtis De Parts, en Goeret Janssen en Peeter van den Broeck, schepenen van Besel en Belfelt, en krachtens volmacht van zijn kinderen [d.d. 23-2-1769] ongeveer 1 morgen land in het Rijckelsveldt oftewel Kerckeveldt gelegen tussen G. Janssen en Thijs Geerits, met de korte zijden grenzend aan de Kerckwegh en aan de daar tegenover gelegen weg, voor een bedrag van 35 pattacons heeft verkocht aan Frans Heldens en diens echtgenote Maria Hees, kosten van overdracht, lijcops en armengeld te laste van de aankopers.
Met verdere onduidelijke voorwaarden: ‘edogh voorbehouden, al den aenhouder gehouden sijn van dit boven parceel genount, soo als wanneer de meerest van goederen hier onder Besel hebbende, soude verswaeckt ofte verallieneert werden, dat den aenhouder daer voor sal responsabel sijn, mits conditie aen den selven bekent gemaeckt sijnde.’
————————————————————————————-
23 oktober 1777
RIJKEL – Pachtcontract Klerkenhof.
Het pachtkontrakt van de Klerkenhof te Rijkel dd. 25 januari 1766 tussen het klooster Maria Weide te Venlo als verpachter enerzijds en Frans Heldens en Marie van Heesch als pachters anderzijds, wordt verlengd voor een periode van 12 jaar, met als aanvulling dat de geleverde varkens overjarig moeten zijn; indien dit niet het geval is, dan zal het klooster voor elk varken 16 gulden Kleefs mogen eisen.
Namens het klooster ondertekend door Th. Brammertz, rector, zuster Agatha van Campen, priorin, en zuster Adriana Daniels, procuratrice.
——————————————————————-
17 november 1777
BEESEL-RIJKEL – Overdracht huis, hof en landerijen (met naasting).
Ten overstaan van G. Janssen, oudste president schepen bij afwezigheid van de chevalier landscholtis De Partz, J. Schreurs en P. Meuter, schepenen van Besel en Belfelt, draagt de jonkman Poulus Schreurs, soldaat in het regiment van Holsten ten dienst van de Geünieerde Provinciën,
– huis en hof te Rijkel gelegen tussen Anna Winkens en Jenneke Langerbeens;
– ½ morgen land in de Capellaenskamp gelegen tussen de kapelaan en Joes Vosbeeck;
– ongeveer ½ morgen land in de Kaeffert gelegen tussen Lins Dirx en de armen;
– ongeveer 1 morgen aldaar tussen Hendrick Engelen en Simon NN;
– ongeveer ¼ morgen tussen de bergen gelegen tussen de hoogedelgeboren heer Van Aefferden en de gemeente;
– ongeveer ¼ morgen in het Kerkveldt gelegen tussen Willem Beckers en de weduwe Joes Geelen;
– 3/4 morgen in de Schodel [Schooltdel] gelegen tussen Simon NN en Gerardus Janssen;
– 3/4 morgen in de Winckelbongerdt gelegen tussen Lins Dirx en Maria Lamers;
– ongeveer ½ morgen in het Kerkveldt gelegen tussen Lins Dirx en Maria Lamers;
– ongeveer ¼ morgen aldaar tussen Lins Dirx en Michgiel Klaessen;
– ongeveer ½ morgen op de Tiendtbongerdt gelegen tussen Willem Beckkers en de gemene straat;
– ½ morgen tussen de weduwe Jan Janssen en de weduwe Joes Geelen;
– ongeveer ½ morgen op het Ligte Veldt gelegen tussen Lins Dirx en Joes Vosbeek;
alsmede alles wat verkoper onder de klokkenslag van Besel verder aan landerijen bezit,
belast met- een kapitaal van 100 gulden Roermonds à 4% aan de heer Van Aefferden voornoemd;
– een kapitaal van 42 pattacons à 4% aan de medeschepen G. Janssen;
– 3/4 deel in jaarlijks een tijnshoen aan het klooster Maria Weide
voor een bedrag van 10 dubbele Louis d’Or, 7 gouden rijders, 23 gerande ducaten, en 19 gulden 1 stuiver over aan de medeschepen Frans Heldens en Maria van Hees, echtelieden.
23 december 1777
BEESEL-RIJKEL – Verpanding huis en hof met landerijen.
Ten overstaan van Gerardt Janssen, oudste schepen bij afwezigheid (‘genoegsaeme imbicilliteyt’) van de president schepen bij afwezigheid van de chevalier en hofraad P. de Partz, landscholtis van het ambt Montfort, Frans Heldens en P. Meuter, schepenen van Besel en Belfelt, bekennen Peter Luttels, ongehuwd, alsmede Joes Vosbeeck met toestemming van zijn vrouw Catarina Schoemaekers, inwoners aldaar, dat zij een bedrag van 250 pattacons tegen een jaarlijkse rente van 3½%, eerstmaal te vervallen op 23 december 1778 en met een opzegtermijn van 6 maanden, hebben opgenomen van Francis Franssen en Aldegondis Buskens, namens zijn voor- en nakinderen, en van welk bedrag Derk Buskens, ongehuwd, 400 gulden heeft uitgereikt, met als onderpand
– alle goederen afkomstig van de soldaat Poulus Schreurs, aangekocht door de schepen Frans Heldens en op 17 november 1777 door comparanten beschud, bestaande uit dertien percelen zoals nader omschreven in genoemde transportakte;
———————————————————————————
1779, z.d.
BEESEL – Turflijst (“troef lijest”) van Beesel over het jaar 1779:
Joannes Burskens 5 karren
Wielm Beckers 4 karren
Joannes Dierks 5 karren
Nieles Merstens 5 karren
Freidus Eervers 3 karren
Johannes Sijemes 6 karren
Hendrick Eengelen 4 karren
Maetties Buskens 4 karren
Wielm Laemers 4 karren
G. Jaensens, schepen 5 karren
F. Heldens, schepen 9 karren
Maties Heldens 4 karren
Peeter Geerets 4 karren
Ondertekend door borgemeester G. van den Broeck.
2 januari 1780
RIJKEL – Pachtcontract Klerkenhof.
Pater Th. Brammertz, rector, zuster Th. Schenck, priorin, zuster Adriana Daniels, subpriorin, en zuster H. Dahl, procuratrice, mede namens de overige conventualen van het klooster Maria Weide binnen Venlo, verpachten hun boerderij te Ryckel in het kerspel Besel gelegen met ingang van half mei 1780 voor een periode van 12 jaar aan Frans Heldens en Marie van Hees, echtelieden, onder onderstaande voorwaarden:
————————————————–
30 november 1786
BEESEL – Openbare verkoop van gemeentegronden, inclusief meerdere huisplaatsen die eerder op 27 oktober 1783, 27 en 28 september 1786 en 4 augustus 1786 zijn verkocht.
Ten overstaan van geërfden en en regenten van Besel worden, conform de voorwaarden daarvan opgesteld [zie 30-8-1786 en 11-10-1786], gemeentegronden openbaar verkocht als volgt:
In het Witze Weertje:
De Gemeentens Ohe, beginnend vanaf de bomen van de griffier Van der Renne:
3. verbleven aan schepen Heldens voor 315 gulden per morgen;
4. verbleven aan schepen Heldens voor 326 gulden per morgen;
9. het perceel van schepen Heldens aldaar, bij tweede meting bevonden groot te zijn 1 morgen 138¼ roede, doende 625 gulden 9 stuiver;
—————————————————————–
maandag 7 november 1791
in S.Gravenhaage
‘S-GRAVENHAGE / BEESEL – Voordracht Hendrik Janssen tot schepen van Beesel.
Raden en rekenmeesters van de Domeinen van Zijne Hoogheid en Prins van Orange en Nassau etc. etc., heer van het ambt en heerlijkheid Montfort etc., oorkonden dat door overlijden van Frans Heldens, in leven schepen van Bezel, deze schepenplaats vacant is gekomen en dragen bij deze als ander bekwaam persoon voor Hendrik Janssen. Deze zal, alvorens in functie te kunnen treden, de eed van trouw en zuiverheid moeten overhandigen aan de voorlopige drossaard J.A. Michiels alsmede de scholtis, verdere schepenen en ingezetenen van Belfelt en eenieder die dit verder aangaat.
RHCL Maastricht, SA Beesel en Belfeld, inv.nr. 40 fol. 175-175vs; afschrift naar een origineel met paraaf van J.J. de Beaufort en ondertekend door J.P. Ferrand.
Na de komst van Wilhelmus Heldens en zijn zoon Franciscus Heldens werden de gebouwen van de Klerkenhof in en na 1759 vrijwel geheel herbouwd. Vanaf 1753 werd de Klerkenhof gepacht door de familie Heldens.
Nadat de Fransen het leenstelsel afschaften, werd de boerderij gekocht door de laatste pachters, .. Heldens. In 1826 heerste een kwaadaardige veeziekte op de Klerkenhof. In februari 1881 werd de Klerkenhof te koop aangeboden. De familie Heldens heeft uiteindelijk ruim 128 jaar (drie generaties lang) op de Klerkenhof gewoond en gewerkt.